De wereld volgens Jan

Jan Schuurman Hess is een kritisch lid van de Partij van de Arbeid. Hij is gewapend met een scherpe pen en haalt een bijna bovenmenselijk aantal aanslagen per minuut op zijn toetsenbord.

De Zeeuwse Onderwijs Autoriteit en de Zelfredzaamheid der Burgers

Wie dezer dagen, per ongeluk, de website bezoekt van de provincie Zeeland bezoekt, ziet in een oogopslag het probleem van de overheid: verworden tot een gezagloze, richtingloze en machteloze dikke brij die zich tussen negen ’s morgens en vijf uur in leven houdt, vervreemd van de werkelijkheid. Je treft er berichtjes aan over Thermphos, over de Zeeuwse Onderwijs Autoriteit en een bijeenkomst bij de Hogeschool Zeeland over de Zelfredzaamheid van de Burger bij Overstromingen.

Grotere flauwekul is nauwelijks denkbaar. De onderwerpen zijn dat natuurlijk niet: gezondheid, werk, onderwijs en veiligheid. De flauwekul is de manier waarop die dikke brij in de Abdij functioneert.

De Zeeuwse Onderwijs Autoriteit. Alleen de naam al wijst op een volkomen gebrek aan gezag van de overheid. Om mensen te laten samenwerken heeft die man, oud burgemeester van Nijmegen (PvdA) Ed d’Hondt, miljoenen nodig. Er moeten nieuwe kantoren komen, nieuwe logo’s, nieuwe onderzoeken, gebouwen, vergaderlokalen, dienstauto’s en vooral nieuwe rapporten. Politici zijn bedoeld om dit soort ontwikkelingen te legitimeren. Alleen maar om mensen af en toe bij elkaar te brengen, of elkaars telefoonnummers te overhandigen…

Ondertussen worden kinderen van school gestuurd omdat hun huiswerk niet is gemaakt, of omdat ze ‘geen grote mond hebben’, let wel, omdat ze geen grote mond hebben. Ondertussen worden docenten gek van sturing, van profilering, van Pop’s en Pip’s en een volkomen gebrek aan rust en vertrouwen om dat te doen wat ze geacht worden te doen: kinderen iets leren.

Over de Organisatie van Zelfredzaamheid der Burgers bij Dreigende Overstromingen wordt bij de Hogeschool Zeeland een studiedag georganiseerd.

Erger kan het niet. De nieuwe kleren van de Keizer is een sprookje, en daarvan is zoiets een illustratie. Maar misschien vergis ik me, en gaan de hooggeleerden in Vlissingen onderzoeken waar en wanneer de Burgers hun OV kaart kunnen en zullen opladen, zodanig dat wanneer het water komt, zij allen de belbus kunnen telefoneren, en met een voldoende saldo op de OV kaart de vlucht kunnen aanvangen.

De sociaaldemocratie en de Partij van de Arbeid in het bijzonder, moet eens wat afstand nemen van de bestuurlijke brij in Middelburg, en de komende jaren de ontwikkelingen in de samenleving kritisch bezien. En vervolgens zou zij haar positie opnieuw moeten bepalen, in het belang van al die mensen die zich moeten verenigen om gezien en gehoord te worden.

Verkiezingen

Gisteravond, in de trein terug van Bergen op Zoom naar Goes, trof ik PvdA Statenlid Marjan de Koster aan. Zij luisterde via een klein apparaatje naar een verkiezingsdebat op Omroep Zeeland. Zij had twee kleine oordopjes, die met witte draadjes aan het kleine apparaatje waren verbonden. Veel mensen beschikken over deze apparatuur, maar hoeveel zouden net als Marjan naar het verkiezingsdebat op Omroep Zeeland luisteren?

De voorbije twee weken ben ik begonnen aan een voetreis door Nederland. Elke donderdag en vrijdag, buiten de schoolvakanties, en dat twee jaar lang zal ik proberen verhalen te schrijven, en dromen en perspectieven te zoeken voor de sociaal democratie.

Gisteren sprak ik lang met wethouder Ad van der Wegen in Bergen op Zoom, over het probleem van links, en welke kant we op moeten, in de toekomst.  De samenleving lijkt zich met haar aandacht voor marktwerking en individualisering nauwelijks nog te bekommeren om het lot van de onderklasse en de lagere middenklasse, behalve dan in economische zin. De overheid, hoe kostbaar intussen ook, stoot steeds meer taken af, of privatiseert. Wat is het antwoord daarop van de sociaal democratie?  Ik zal daarover de komende dagen uitvoerig schrijven op de website van mijn voettocht: www.voettochtvanjan.nl

Intussen heeft mijn voettocht al effect. Jongeren bereiden zich voor een overzicht te maken over de werkelijke toestand in het Zeeuws voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. Ze willen niet alleen klachten en negatieve ontwikkelingen beschrijven, maar ook plannen verzinnen over de manier waarop het beter en anders kan. Zeeuwse jongerenraden zullen  worden benaderd. Onderwerpen genoeg…. En ik hoop dat het hen lukt om het initiatief van de grond te krijgen.

De Zeeuwse Onderwijs Autoriteit heeft daar geen oog en oor voor. Zijn enige aandacht betreft nog meer en grotere structuren en nog meer formulieren. De Zeeuwse Onderwijs Autoriteit is de bakker die zijn etalage met bladgoud verft, maar vergeet dat zijn brood gezond, smaakvol en eetbaar moet zijn. Vanzelfsprekend vraagt de Zeeuwse Onderwijs Autoriteit om miljoenen: bladgoud is nu eenmaal kostbaar.

De komende weken zal ik me in mijn tocht door Brabant richten op de zorg voor de aller kwetsbaarste mensen in de samenleving, mensen die verstandelijk en lichamelijk gehandicapt zijn. Hoe is hun lot? Wat betekent de markt van tijd en geld, gecombineerd met de individualisering juist voor hen? Ik ben werkelijk benieuwd.

En een ding ga ik ook uitzoeken: of het niet mogelijk is om een socialistische ziekenkas te openen, als concurrent voor de commerciële zorgverzekeraars? Ik ga mijn oude Vlaamse, Brusselse en Waalse vrienden van de socialistische mutualiteiten opzoeken en vragen of zij eens een stukje mee wandelen.

Wat is een linkse meerderheid?

De komende weken voert de Partij van de Arbeid campagne voor de verkiezingen van provinciale staten. Ook in Zeeland gaan leden langs de deuren, delen rozen uit en laten onze kandidaten zich horen en zien op markten en pleinen. Natuurlijk is daarbij de inzet de koers die de PvdA in petto heeft voor de provincie Zeeland, maar vermoedelijk zal de echte inzet zijn de samenstelling van de Eerste Kamer. Wanneer een ‘linkse’ meerderheid in de Senaat gekozen wordt, komt er op relatief korte termijn een einde aan het kabinet van VVD en CDA.

De vraag alleen is wat een linkse meerderheid precies betekent. Is D66 nog een linkse partij? En Groen Links? Wat maakt deze partijen eigenlijk links? Zijn beiden niet liberale partijen, de ene met een groen sausje, de ander met een blauw? En de Partij van de Arbeid? Waar staan de sociaaldemocraten?

Wie een kind van achttien jaar ziet, dat al drie jaar in een gesloten ruimte, geketend aan een muur gevangen zit, slaat de schrik om het hart. Wat is progressief? Wat is behoudend?

Een paar jaar geleden heb ik eens geschreven over een manneke wat ruiten ingooide, en via een bizar en Kafkaiaans systeem in de gevangenis belandde bij meneer Holleeder en Mohammed B…. om uiteindelijk na ruim vijf maanden in een gesloten inrichting te worden geplaatst. Gewoon een jongen uit een Havo klas, maar met een droevige geschiedenis van mishandeling, en een zelfzuchtige vader. Mijn schrijfsels daarover leidden tot een verbijsterende reactie van een verantwoordelijk partijgenoot “Ach, Jan, waar maak je je druk over? Er zijn zoveel kinderen in die situatie.”

Recentelijk was er hier, op Noord-Beveland, een debat over de toekomst van het openbaar onderwijs. De basisscholen van ons eiland zijn bestuurlijk samengevoegd met een aantal scholen in Goes. De ‘bovenschools’ manager kwam met een rapport van een onderwijskundig adviesbureau uit Vlissingen, het RPCZ, uitleggen dat de school in Kats geen toekomst had. Die school zou op relatief korte termijn worden gesloten. Zijn wens is, zo heeft hij tijdens interne gesprekken al laten weten, een openbare school op het eiland.

Hoe zou je vanuit het perspectief van de gemeenschap zo,n bovenschools manager beoordelen? Ik denk, vanuit de gemeenschap bezien, als asociaal en wraakroepend.

En vanuit bestuurlijk en commercieel oogpunt? “Met de hele krimp problematiek, zou je zeggen, dat de bovenschools manager een uitdaging voor zich ziet en een manier om Noord-Beveland op de kaart te zetten, met toekomst gericht, kwalitatief, robuust onderwijs.”

Iedereen die de actualiteit volgt, of de ontwikkelingen in de samenleving, herkent die bestuurderstaal: krimp, …uitdaging, ….robuust, ….kwalitatief, …op de kaart zetten….

Onze traditionele kiezers weten bij die woorden al lang dat zij de prijs zullen betalen, en in de steek worden gelaten. Terecht spugen zij op die managers, die bovendien vaak idiote salarissen verdienen. Marktconform wordt dat dan genoemd….

In Zeeland is een Zeeuwse Onderwijs Autoriteit aan de slag. Deze buigt zich over de problematiek van een dunbevolkte regio waar het onderwijs moet worden aangepast aan de landelijke normen. De uitkomst van die activiteiten is betrekkelijk voorspelbaar. Er zal een nieuwe ronde van bestuurlijke fusies komen, waarbij het onderwijs opnieuw onder geschikt wordt gemaakt aan nieuwe logo’s en strategische keuzes.

Wie nu luistert naar jongeren op de middelbare scholen of op het ROC, naar docenten in de leraarskamers weet dat er om een heel andere agenda wordt gevraagd dan die van bestuurlijke hervormingen van de Zeeuwse onderwijs autoriteit. Dan gaat het niet om het zoek-het-zelf-maar-uit-onderwijs (competentiegericht onderwijs) maar om kleine klassen met voldoende persoonlijke aandacht, dan gaat het om kleinschaligheid en betrokkenheid, zonder de rompslomp van overbodige onderwijs bureaucratie.

(Even terzijde, wist je dat de directeur van een gewoon provinciaal ziekenhuis ergens in Nederland anderhalf keer zoveel verdient als de president van de Europese Unie, Herman van Rompuy? In Nederland heet dat in bestuurlijk politieke kringen ‘marktconform’… ja, een provinciaal ziekenhuis, ergens in Nederland en ja, het zou zo maar over Goes kunnen gaan… Anderhalf keer het salaris van de president van Europa… )

Wat is links, wat is rechts? Wat is progressief en wat is behoudend?

Wat mij betreft is antwoord simpel. De sociaal democratie is er voor een perspectief op een fatsoenlijk bestaan voor de lagere en middenklasse, voor organisatie van de gemeenschap, en voor onderlinge verbondenheid. Menselijke waardigheid, zorgzaamheid, verantwoordelijkheid voor de ander zijn voor mij waarden die gekoesterd, behouden en veroverd moeten worden, dag in, dag uit. Zoek het zelf maar uit onderwijs, en een tuigje aan de muur passen niet in mijn beeld van een sociaal democratie.

Geprivatiseerde publieke instellingen hebben voor alles het eigen belang in het vizier. Dat zie je het best bij het spoor, of bij posterijen, maar ook voor het onderwijs geldt dat, en in de zorg…. Zo is nu eenmaal het openbaar bestuur vandaag georganiseerd… Moet de sociaal democratie dat model verdedigen, of hervormen? En hoe dan? Het lijken me vragen voor een noodzakelijk debat in onze Zeeuwse PvdA.

De Zeeuwen kiezen op 2 maart provinciale staten maar ik vrees dat voor velen niet zo duidelijk is wat links is, en wat rechts, wat behoudend is, en wat progressief…. Dat maakt de uitkomst ongewis.

Jan Schuurman Hess

Perspectief bieden door te luisteren

Kwaad en gefrustreerd richt hij zijn vuist op, haalt even diep adem en stormt vervolgens naar buiten! Een jaar geleden zag het er voor hem nog allemaal anders uit. Met veel plezier werkte hij bij een pakketjesdienst voor de sociale werkvoorziening. Hij had regelmaat en een vast inkomen. Dit gaf hem duidelijk rust. Een paar maanden geleden kwam echter het bericht dat zijn arbeidscontract niet verlengd kon worden.  Perspectief op een andere baan was er niet. Recht op WW had hij ook niet, daarvoor was hij te kort in dienst. Peter is 37 en kon weer opnieuw zijn uitkering aan gaan vragen. Weg rust!

Zijn gegevens zijn uitgebreid bekend bij de gemeente. Toch werd van hem verwacht alles wederom aan te leveren via internet. Na twee maanden wachten vond zijn gesprek plaats met een medewerker van de gemeente. “Excuses meneer, maar vanwege de lange wachtlijst konden wij u niet eerder te woord staan.” In de tussentijd ontbreekt er voor hem een ruime maand inkomen. De huurachterstand is opgelopen en ook de energienota heeft hij niet kunnen voldoen. Na drie jaar hard knokken om van zijn schulden af te komen is hij terug bij af.

De monteur van de energievoorziening was deze ochtend aan zijn deur gekomen, omdat hij zijn maandelijkse afbetaling van zijn schuld en de nieuwe nota niet had voldaan. In de kerstvakantie zou zijn zoon, zijn grote trots, weer op bezoek komen. Vandaag hebben ze hem afgesloten van de energievoorziening. Het bezoek van zijn zoon kan nu ook niet door gaan. Er is geen verwarming en geen water. De feestdagen zien er voor Peter ineens anders uit dan hij zich had voorgesteld. Een aantal maanden geleden was hij nog ‘iemand’. Hij had een baan waarin hij het naar zijn zin had en voelde zich nuttig.

Op een dinsdagmorgen in de aanloop naar de feestdagen komt de melding binnen bij de politie van een agressieve inwoner uit een gemeente in Zeeland. Peter schijnt zijn vuist gebald te hebben en geëist te hebben dat iemand van de sociale dienst hem te woord stond. De dienstverlener kon de frustratie van Peter niet plaatsen. “De mensen worden tegenwoordig steeds agressiever. We moeten hier strenger tegen optreden!” 

Agressie valt zeker niet goed te praten, maar ‘daadwerkelijk luisteren’ kan veel betekenen. Wachtlijsten, beperkte telefonische bereikbaarheid, stapels formulieren stellen mensen behoorlijk op de proef. In de toegankelijkheid en bereikbaarheid van organisaties worden steeds hogere ‘eisen’ aan klanten gesteld. Het opwerpen van deze ‘fronten’ gaat ten koste van een dienstverlenende houding.

Jan Schuurman Hess

De keuzes van PvdA….

Liesbeth woont alleen in een één kamer flatje van meer dan vierhonderd euro in de maand, hier vlakbij, in een van de Zeeuwse steden. Liesbeth is van middelbare leeftijd, werkt voor een geprivatiseerde overheidsinstelling op basis van een nuluren contract. Sociale rechten heeft ze niet: geen werk, geen geld. Maar ze moet wel beschikbaar zijn, dagelijks, anders verliest ze haar nul-uren-contract. Hiervoor werkte ze als schoonmaakster op uitzendbasis. Ze verloor dat baantje, niet omdat haar werk niet goed was, maar omdat ze een weerwoord had tegen een mannelijke collega uit Iran. Dat werd door de Iraniër, in vaste dienst, niet gepikt.

De afgelopen jaren waren zwaar voor Liesbeth: ze koos enigszins blind van liefde voor de verkeerde, gewelddadige man, die op haar naam schulden maakte, verzekeringen en belastingen oplichtte. Haar kinderen verbraken in die periode het contact. De schulden die ze niet maakte maar wel heeft, wil ze aflossen, stap voor stap, op eigen kracht. Ja, er zijn wel ambtenaren met wie ze wel eens contact had, maar die zijn slecht bereikbaar, en stellen eisen die geen mens begrijpen kan. Bovendien is haar situatie bij hen bekend. Toch, voor hulp, moet zij telkens opnieuw bewijzen en uitleggen dat zij, hoe hard zij ook werkt, te arm is voor deze wereld. Ze ervaart de vernedering van vroeger… arm zijn bij de boer, arm zijn bij de baas en nu arm zijn bij de burgemeester…. Boer, baas, burgemeester… Het maakt niet uit van welke kant vernedering komt, de ervaringen zijn hetzelfde.

Het is bijna het einde van de maand; de huur moet worden betaald en daarvoor heeft Liesbeth gespaard. Voor eten was er deze week een euro en twintig cent. In de reclame lag een kerststol, voor 99 cent. Daarvan eet ze de hele week; blijft er mooi nog 21 cent over.

Het PvdA-programma voor de verkiezingen van Provinciale Staten ligt nu ter discussie bij de afdelingen. Ik vraag mij af waarover die discussies gaan: Zou het gaan over macht en tegenmacht; over vernedering, armoede en isolement; over de betekenis van de gemeenschap en onderlinge verbondenheid? Of over de kwaliteit van tweede woningen? Ik ben oprecht benieuwd. Wat zijn de keuzes van de PvdA?

Jan Schuurman Hess